BẢO ĐẢM CÁC NGUYÊN TẮC BẦU CỬ

1121

Vũ Hưng
02-02-2021

     Ngày 14 tháng 01 năm 2021, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 02/CT-TTg về tổ chức cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026; trong đó nhấn mạnh “Cùng với Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp lần này được Đảng, Quốc hội, Chính phủ xác định là những nhiệm vụ chính trị trọng tâm của toàn Đảng, toàn dân và cả hệ thống chính trị trong năm 2021; là đợt vận động và sinh hoạt dân chủ sâu rộng trong mọi tầng lớp Nhân dân để lựa chọn, bầu được những đại biểu ưu tú, đại diện cho Nhân dân cả nước tại Quốc hội khóa XV, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất và các đại biểu đại diện cho nhân dân địa phương tại Hội đồng nhân dân các cấp, cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương trong nhiệm kỳ 2021-2026”.

     Để thực hiện được các yêu cầu đó, việc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân phải được tiến hành theo đúng nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín đã được quy định trong Hiến pháp và Luật bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân. Đây là các nguyên tắc có giá trị, ý nghĩa đặc biệt quan trọng, xuyên suốt, cốt lõi, có tính chất quyết định đến sự thành công của cuộc bầu cử cần phải được quan tâm quán triệt, hiểu đúng và thực hiện đúng. Từ khía cạnh lý luận, thực tiễn và các quy định của pháp luật, có thể hiểu như sau:

     Thứ nhất, nguyên tắc bầu cử “phổ thông” là nguyên tắc yêu cầu tính đại chúng của thành phần chủ thể tham gia bầu cử. Theo đó, công dân không biệt dân tộc, nam, nữ, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ văn hóa, nghề nghiệp, thời hạn cư trú, đủ mười tám tuổi trở lên đều có quyền tham gia bầu cử và đủ hai mươi mốt tuổi trở lên đều có quyền ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân theo quy định của pháp luật.

     Nguyên tắc này nhấn mạnh đến sự tham gia bầu cử một cách rộng rãi, công khai của mọi tầng lớp nhân dân bởi bản chất nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa “của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân”.

     Thứ hai, nguyên tắc bầu cử “bình đẳng” là nguyên tắc bảo đảm tính khách quan, không thiên vị để mọi công dân đều có cơ hội ngang nhau tham gia bầu cử, ứng cử, nghiêm cấm mọi sự phân biệt dưới bất cứ hình thức nào. Nội dung nguyên tắc bình đẳng là mỗi cử tri có một phiếu bầu có giá trị pháp lý như nhau đối với một cuộc bầu cử, không phụ thuộc vào các đặc điểm nhân thân như: giới tính, địa vị xã hội, dân tộc, tôn giáo… Đối với mỗi người ứng cử cũng có những quyền hạn và nghĩa vụ pháp lý như nhau trong quá trình đăng ký và vận động bầu cử. Nguyên tắc này thể hiện ở rất nhiều mặt và các bước tiến hành tổ chức bầu cử, như: Việc dự kiến, cơ cấu thành phần; quá trình hiệp thương; những hành vi bị cấm khi vận động bầu cử; thời gian và hình thức vận động bầu cử…

     Thứ ba, nguyên tắc bầu cử “trực tiếp” là nguyên tắc mang tính kỹ thuật trong bầu cử, theo đó yêu cầu mỗi cử tri phải tự thực hiện quyền bầu cử của mình qua một phiếu bầu riêng và phải tự tay mình bỏ phiếu bầu vào hòm phiếu mà không thông qua một người đại diện cử tri nào khác hay nói cách khác là không được nhờ người khác bầu thay. Trừ các trường hợp cụ thể như: “Cử tri không thể tự viết được phiếu bầu thì nhờ người khác viết hộ, nhưng phải tự mình bỏ phiếu; người viết hộ phải bảo đảm bí mật phiếu bầu của cử trị. Trường hợp cử tri vì khuyết tật không tự bỏ phiếu được thì nhờ người khác bỏ phiếu vào hòm phiếu”, “Trong trường hợp cử tri ốm đau, già yếu, khuyết tật không thể đến phòng bỏ phiếu được thì Tổ bầu cử mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến chỗ ở, chỗ điều trị của cử tri để cử tri nhận phiếu bầu và thực hiện việc bầu cử. Đối với cử tri là người đang bị tạm giam, người đang chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc mà trại tạm giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc không tổ chức khu vực bỏ phiếu riêng hoặc cử tri là người đang bị tạm giữ tại nhà tạm giữ thì Tổ bầu cử mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến trại tạm giam, nhà tạm giữ, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc để cử tri nhận phiếu bầu và thực hiện việc bầu cử”.

     Thứ tư, nguyên tắc bầu cử “bỏ phiếu kín” là yêu cầu mang tính kỹ thuật trong bầu cử nhưng cũng rất quan trọng ở chỗ, nó cho phép cử tri hoàn toàn tự do trong việc biểu lộ ý chí, thể hiện tính dân chủ cao. Theo đó, không ai được xem phiếu bầu của cử tri kể cả thành viên Tổ bầu cử. Trường hợp cử tri không viết được phiếu bầu phải nhờ người khác viết hộ phiếu thì người viết hộ phải bảo đảm bí mật thông tin trong phiếu bầu của cử tri.

     Tóm lại, việc hiểu đúng và thực hiện thống nhất các nguyên tắc trên sẽ góp phần cho cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026 được tổ chức bảo đảm dân chủ, bình đẳng, đúng pháp luật; tạo điều kiện thuận lợi nhất để Nhân dân thực hiện đầy đủ quyền làm chủ của mình trong việc lựa chọn, giới thiệu, bầu người có đủ đức, đủ tài, xứng đáng đại diện cho Nhân dân cả nước tại Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp.