Chi tiết tin

Đà Nẵng: Từ phát triển giao thông đến kiến tạo khả năng tiếp cận

Người đăng: Tổng Biên tập Ngày đăng: 16:54 | 17/11/2026 Lượt xem: 19

Giao thông không chỉ giúp con người đi lại nhanh hơn mà còn phải góp phần nâng cao chất lượng sống, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và thúc đẩy phát triển bền vững. Trong giai đoạn phát triển mới, Đà Nẵng cần chuyển từ tư duy phát triển công trình giao thông sang quản trị khả năng tiếp cận các cơ hội kinh tế - xã hội, lấy lợi ích thực tế của người dân và doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả.

 

Đà Nẵng đang bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian rộng lớn, cấu trúc kinh tế - xã hội đa dạng và nhiều cơ hội phát triển hơn. Thành phố không còn chỉ là đô thị ven biển tương đối tập trung mà đang hướng tới không gian phát triển đa trung tâm, bao gồm đô thị trung tâm, các đô thị vệ tinh, vùng công nghiệp, khu kinh tế, cảng biển, sân bay, vùng du lịch, di sản, nông thôn và miền núi. Sự mở rộng này đặt ra yêu cầu mới đối với hệ thống giao thông: không chỉ giải quyết ùn tắc tại đô thị trung tâm mà còn phải kết nối hiệu quả các vùng phát triển, mở rộng thị trường lao động, nâng cao năng lực logistics và bảo đảm người dân trên toàn địa bàn tiếp cận thuận lợi các dịch vụ thiết yếu.

 

Từ phát triển giao thông đến kiến tạo khả năng tiếp cận

 

Khi đề cập đến phát triển giao thông, người ta thường nghĩ đến xây dựng thêm đường, cầu, hầm, bãi đỗ xe hay đường sắt đô thị. Đây là những công trình cần thiết nhưng không phải mục tiêu cuối cùng. Một thành phố có nhiều tuyến đường rộng, cầu lớn, phương tiện hiện đại nhưng người dân vẫn mất nhiều thời gian đi làm, doanh nghiệp chịu chi phí vận chuyển cao, trẻ em gặp nguy hiểm khi đến trường thì hệ thống giao thông đó chưa thể được xem là hiệu quả.

 

Trong tư duy phát triển đô thị hiện đại, cần phân biệt hai khái niệm: khả năng di chuyển (Mobility) và khả năng tiếp cận (Accessibility). Khả năng di chuyển phản ánh tốc độ, khoảng cách đi lại của con người và hàng hóa; trong khi khả năng tiếp cận thể hiện mức độ con người, doanh nghiệp có thể tiếp cận các cơ hội trong một khoảng thời gian và với chi phí nhất định. Chẳng hạn, một người có thể đến nơi làm việc trong 15 phút bằng xe đạp có thể có chất lượng tiếp cận tốt hơn người phải lái ô tô 45 phút trên đường cao tốc. Tương tự, doanh nghiệp nằm gần cảng biển, trung tâm logistics và nguồn nhân lực phù hợp có thể hoạt động hiệu quả hơn doanh nghiệp phải vận chuyển hàng hóa trên quãng đường dài.

 

Như vậy, mục tiêu của phát triển giao thông không chỉ là tăng tốc độ phương tiện mà quan trọng hơn là mở rộng khả năng tiếp cận việc làm, giáo dục, y tế, thương mại và các cơ hội phát triển. Đây cũng là lý do việc mở rộng đường không phải lúc nào cũng giải quyết ùn tắc lâu dài. Khi năng lực đường bộ tăng lên, phương tiện cá nhân có thể trở nên hấp dẫn hơn, kéo theo nhu cầu đi lại gia tăng và làm suy giảm lợi ích ban đầu của việc mở rộng đường.

 

Điều đó không có nghĩa Đà Nẵng không cần xây dựng thêm đường, cầu, hầm. Thành phố vẫn phải hoàn thiện mạng lưới hạ tầng, xây dựng các tuyến kết nối chiến lược và xử lý những điểm nghẽn thực sự. Tuy nhiên, mỗi công trình cần được xem xét trong tổng thể hệ thống giao thông và phát triển không gian đô thị. Mục tiêu không phải giúp mọi người đi xa hơn mà là giúp họ tiếp cận những gì cần thiết một cách thuận tiện hơn.

 

Quy hoạch đô thị tốt là giải pháp giao thông căn bản

 

Đà Nẵng cần phát triển cấu trúc đô thị đa trung tâm, phân bố hợp lý dân cư, việc làm và dịch vụ. Các khu đô thị mới không nên chỉ đáp ứng nhu cầu nhà ở mà cần trở thành những không gian sống tương đối hoàn chỉnh, có trường học, cơ sở y tế, thương mại, công viên và cơ hội việc làm phù hợp. Phát triển nhà ở xã hội cũng cần gắn với khu vực tập trung việc làm và mạng lưới giao thông công cộng, bởi nhà ở giá thấp nhưng nằm quá xa nơi làm việc có thể khiến người lao động phải gánh thêm chi phí đi lại trong thời gian dài.

 

Thành phố cần nghiên cứu phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), gắn mật độ xây dựng và chức năng sử dụng đất với các đầu mối vận tải công cộng. Đồng thời, mô hình đô thị 15 phút có thể được vận dụng tại những khu vực phù hợp, giúp người dân tiếp cận phần lớn dịch vụ thiết yếu bằng đi bộ hoặc xe đạp trong khoảng thời gian hợp lý.

 

Tuy nhiên, không thể áp dụng một mô hình giao thông duy nhất cho toàn thành phố. Đô thị trung tâm cần ưu tiên giao thông công cộng, đi bộ, xe đạp và quản lý nhu cầu sử dụng phương tiện cá nhân. Khu vực Hội An - Điện Bàn cần chú trọng giao thông xanh, kết nối du lịch và bảo vệ di sản. Khu vực Tam Kỳ - Chu Lai cần ưu tiên kết nối công nghiệp, logistics, cảng biển và hàng không. Trong khi đó, vùng trung du, miền núi phía Tây cần bảo đảm khả năng tiếp cận y tế, giáo dục, thị trường nông sản và tăng cường khả năng chống chịu trước thiên tai. Chiến lược giao thông phải xuất phát từ đặc điểm, nhu cầu từng vùng, đồng thời bảo đảm kết nối thống nhất trên toàn địa bàn thành phố.

 

Giao thông công cộng phải trở thành lựa chọn hấp dẫn

 

Giao thông công cộng có khả năng vận chuyển nhiều người trên cùng một đơn vị không gian, góp phần giảm chi phí xã hội, phát thải và bất bình đẳng trong tiếp cận. Tuy nhiên, không thể kỳ vọng người dân chuyển sang sử dụng phương tiện công cộng chỉ bằng tuyên truyền hoặc biện pháp hành chính. Việc lựa chọn phương tiện phụ thuộc chủ yếu vào thời gian, chi phí, sự thuận tiện, an toàn và độ tin cậy.

 

Vì vậy, Đà Nẵng cần ưu tiên nâng cao chất lượng dịch vụ xe buýt, tổ chức lại mạng lưới tuyến, tăng tần suất tại các hành lang có nhu cầu cao, cải thiện điểm dừng, trung chuyển và kết nối đầu cuối. Việc ứng dụng vé điện tử, cung cấp thông tin hành trình theo thời gian thực và tích hợp các phương thức vận tải sẽ góp phần nâng cao sức hấp dẫn của giao thông công cộng.

 

Về dài hạn, thành phố cần nghiên cứu các phương thức vận tải khối lượng lớn như xe buýt nhanh (BRT), đường sắt nhẹ (LRT), metro và đường sắt vùng. Việc lựa chọn công nghệ phải căn cứ vào nhu cầu hành khách, mật độ đô thị, đặc điểm hành lang, chi phí đầu tư, vận hành và hiệu quả kinh tế - xã hội, thay vì chỉ dựa vào tính hiện đại hay quy mô công trình. Một hệ thống xe buýt được tổ chức tốt có thể hiệu quả hơn tuyến đường sắt chưa có đủ nhu cầu hành khách. Ngược lại, tại những hành lang có nhu cầu vận tải lớn, ổn định, đường sắt đô thị có thể là lựa chọn phù hợp về dài hạn. Điều quan trọng không phải thành phố có bao nhiêu loại hình giao thông công cộng mà là người dân có thực sự muốn sử dụng hay không.

 

Giao thông xanh và an toàn phải trở thành nguyên tắc phát triển

 

Điện hóa phương tiện là xu hướng cần thiết, nhưng giao thông điện chưa đồng nghĩa với giao thông xanh. Một thành phố có toàn bộ ô tô sử dụng điện vẫn có thể đối mặt với ùn tắc, thiếu chỗ đỗ xe và sử dụng đất giao thông kém hiệu quả. Do đó, Đà Nẵng cần tiếp cận giao thông xanh theo mô hình Avoid - Shift - Improve: giảm nhu cầu di chuyển không cần thiết thông qua quy hoạch đô thị hợp lý; chuyển sang các phương thức vận tải hiệu quả hơn như giao thông công cộng, đi bộ, xe đạp; đồng thời cải thiện công nghệ phương tiện, hiệu suất năng lượng và năng lực vận hành.

 

 

Phát triển mạng lưới đi bộ, xe đạp cần được xem là nhiệm vụ thực chất. Muốn khuyến khích người dân đi bộ, đô thị phải có vỉa hè liên tục, lối qua đường an toàn, cây xanh tạo bóng mát và môi trường thuận tiện. Muốn phát triển xe đạp, cần xây dựng mạng lưới kết nối phù hợp, bảo đảm an toàn cho người sử dụng.

 

Cùng với đó, an toàn giao thông phải là nguyên tắc không thể đánh đổi. Một tuyến đường có tốc độ lưu thông cao nhưng thường xuyên xảy ra tai nạn nghiêm trọng không thể được xem là hiệu quả. Thành phố cần nghiên cứu áp dụng tư duy Safe System, theo đó hệ thống giao thông phải được thiết kế để những sai sót của con người không dẫn đến tử vong hoặc thương tích nghiêm trọng.

 

Đặc biệt, cần quan tâm đến trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và những người không có phương tiện cá nhân. Một hệ thống giao thông chỉ thuận tiện cho người có ô tô, xe máy nhưng gây khó khăn cho các nhóm dân cư khác không thể được xem là công bằng.

 

Giao thông phải nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế

 

Đối với doanh nghiệp, giao thông hiệu quả không chỉ là vận chuyển nhanh mà còn phải bảo đảm chi phí hợp lý, thời gian giao nhận có thể dự báo và chuỗi cung ứng đáng tin cậy. Đà Nẵng có cơ hội phát triển hệ thống logistics đa phương thức dựa trên các đầu mối cảng biển, sân bay, đường sắt, cao tốc, khu công nghiệp và khu kinh tế. Thành phố cần nghiên cứu kết nối đồng bộ cảng Liên Chiểu, cảng Tiên Sa, sân bay quốc tế Đà Nẵng, các đầu mối Chu Lai và các hành lang kinh tế liên vùng.

 

Vấn đề quan trọng không chỉ là xây dựng từng đầu mối logistics mà phải bảo đảm chúng vận hành như một hệ thống thống nhất. Theo đó, cần phát triển các trung tâm logistics tại vị trí phù hợp, tối ưu kết nối giữa đường bộ, đường sắt, đường biển và hàng không; giảm thời gian chờ, hạn chế chuyến xe rỗng và nâng cao hiệu quả vận tải hàng hóa.

 

Đối với vùng nông thôn, miền núi, giao thông còn có vai trò mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản, giảm chi phí vận chuyển và nâng cao khả năng tiếp cận các cơ hội kinh tế. Một tuyến đường giúp người dân miền núi đến bệnh viện, trường học và thị trường thuận tiện hơn có thể mang lại giá trị xã hội rất lớn, dù lưu lượng phương tiện không cao như các tuyến đường đô thị. Vì vậy, hiệu quả đầu tư giao thông không thể chỉ đánh giá bằng lưu lượng phương tiện mà cần tính đến giá trị kinh tế, xã hội và khả năng mở rộng cơ hội phát triển mà công trình mang lại.

 

Quản trị giao thông thông minh, dựa trên dữ liệu

 

Trong kỷ nguyên số, quản lý giao thông không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm, những cuộc khảo sát riêng lẻ hoặc giải pháp xử lý tình huống. Đà Nẵng cần xây dựng năng lực quản trị giao thông dựa trên dữ liệu, mô hình và bằng chứng. Thành phố có thể nghiên cứu phát triển nền tảng trí tuệ giao thông tích hợp, kết nối dữ liệu về mạng lưới đường bộ, giao thông công cộng, dân cư, việc làm, sử dụng đất, bãi đỗ xe, camera, GPS và cảm biến. Trên cơ sở đó, ứng dụng các công nghệ ITS, GIS, BIM, trí tuệ nhân tạo và Digital Twin để hỗ trợ điều hành, dự báo nhu cầu, mô phỏng phương án phát triển.

 

Trước khi quyết định xây dựng cầu, mở rộng tuyến đường hay đầu tư hệ thống vận tải công cộng, cần đánh giá cụ thể công trình sẽ giảm bao nhiêu thời gian đi lại, cải thiện khả năng tiếp cận cho bao nhiêu người, có làm ùn tắc chuyển sang khu vực khác hay không và liệu có phương án nào đạt hiệu quả tương đương với chi phí thấp hơn.

 

Đặc biệt, Đà Nẵng cần nghiên cứu xây dựng Bản đồ khả năng tiếp cận toàn thành phố (Da Nang Accessibility Atlas). Thay vì chỉ xác định tuyến đường nào đang ùn tắc, thành phố cần biết người dân tại mỗi khu vực có thể tiếp cận bao nhiêu việc làm trong 30 hoặc 45 phút, mất bao lâu để đến trường học, bệnh viện; khu vực nào còn thiếu giao thông công cộng và doanh nghiệp cần bao nhiêu thời gian, chi phí để tiếp cận thị trường. Bản đồ này sẽ giúp nhận diện những khu vực còn bất lợi, từ đó lựa chọn dự án có khả năng mang lại lợi ích lớn nhất cho xã hội.

 

Cùng với đó, cần đổi mới thước đo hiệu quả đầu tư giao thông. Tổng mức đầu tư, số kilômét đường xây dựng, tiến độ thi công và tỷ lệ giải ngân là những chỉ tiêu cần thiết nhưng chưa phản ánh đầy đủ giá trị công trình mang lại. Điều xã hội thực sự quan tâm là thời gian đi lại giảm bao nhiêu, chi phí vận chuyển thay đổi thế nào, tai nạn có giảm không, có bao nhiêu người được tiếp cận thêm việc làm và dịch vụ, tác động đến môi trường ra sao.

 

Một công trình hoàn thành đúng tiến độ, trong tổng mức đầu tư nhưng không giải quyết hiệu quả vấn đề đặt ra thì chưa thể được xem là thành công đầy đủ. Ngược lại, giải pháp tổ chức giao thông hoặc nâng cao chất lượng xe buýt với chi phí tương đối thấp nhưng giúp hàng nghìn người tiết kiệm thời gian mỗi ngày có thể mang lại hiệu quả xã hội rất lớn.

 

Từ tầm nhìn đến hành động

 

Để hiện thực hóa các định hướng trên, Đà Nẵng có thể nghiên cứu xây dựng chương trình hành động tổng hợp về phát triển giao thông và nâng cao khả năng tiếp cận đến năm 2035, tầm nhìn 2050. Chương trình cần tích hợp quy hoạch đô thị, giao thông, logistics, môi trường và chuyển đổi số. Trước mắt, thành phố cần xây dựng bộ dữ liệu đường cơ sở, ưu tiên tối ưu hóa hạ tầng hiện hữu, nâng cao chất lượng xe buýt, phát triển giao thông tĩnh, cải thiện mạng lưới đi bộ và triển khai các giải pháp bảo đảm an toàn giao thông.

 

Thành phố có thể lựa chọn một khu vực tại Hải Châu - Thanh Khê để thí điểm quản trị giao thông dựa trên bằng chứng, kết hợp khảo sát, mô phỏng, tổ chức giao thông và đo lường hiệu quả trước, sau can thiệp. Những giải pháp chứng minh được hiệu quả sẽ có cơ sở để nhân rộng.

 

Về dài hạn, cần phát triển mạng lưới giao thông đa phương thức gắn với cấu trúc không gian đô thị, các cực tăng trưởng và hành lang kinh tế. Việc đầu tư các công trình quy mô lớn phải dựa trên nhu cầu thực tế, hiệu quả kinh tế - xã hội, khả năng cân đối nguồn lực và chi phí vận hành trong toàn bộ vòng đời công trình.

 

Đà Nẵng đang đứng trước cơ hội không chỉ mở rộng quy mô đô thị mà còn đổi mới mô hình phát triển. Thành phố cần lựa chọn con đường phát triển giao thông thông minh hơn, hiệu quả hơn và nhân văn hơn, trong đó quy hoạch đô thị, giao thông công cộng, logistics, môi trường và công nghệ được xem xét như những cấu phần của một hệ thống thống nhất.

 

Đà Nẵng không nhất thiết phải trở thành thành phố có nhiều đường nhất, nhiều cầu nhất hay nhiều phương tiện hiện đại nhất. Điều thành phố cần hướng tới là nơi người dân có thể đến nơi làm việc, trường học, bệnh viện và các dịch vụ thiết yếu một cách thuận tiện, an toàn, với chi phí hợp lý; nơi doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn nhân lực, vận chuyển hàng hóa và kết nối thị trường hiệu quả.

 

Bởi suy cho cùng, giá trị của giao thông không nằm ở số kilômét đường được xây dựng mà ở những cơ hội phát triển mà hệ thống giao thông mang lại. Đổi mới tư duy từ phát triển công trình giao thông sang kiến tạo khả năng tiếp cận chính là nền tảng quan trọng để Đà Nẵng trở thành đô thị đáng sống, năng động, có sức cạnh tranh và phát triển bền vững.

Tác giả: Lê Tùng Lâm

Các tin cũ hơn:

Thông tin - Thông báo