Các đại biểu dự Chương trình kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam
Ngày 09/11/1946, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa I đã biểu quyết thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa với 240/242 đại biểu có mặt tán thành. Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt trọng đại trong lịch sử dân tộc, đánh dấu sự ra đời của nền lập hiến Việt Nam, khẳng định thành quả của Cách mạng Tháng Tám, ý chí độc lập, tự chủ và khát vọng xây dựng một nhà nước dân chủ, của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Trải qua 80 năm, những tư tưởng và giá trị nền tảng của Hiến pháp năm 1946 vẫn vẹn nguyên ý nghĩa, tiếp tục soi sáng quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc. Tuy nhiên, chính quyền cách mạng non trẻ phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thách thức; nền độc lập vừa giành được đứng trước những nguy cơ bị xâm phạm nghiêm trọng. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng một bản Hiến pháp để xác lập cơ sở pháp lý cho nhà nước mới, khẳng định quyền làm chủ của Nhân dân và định hình con đường phát triển của đất nước trở thành nhiệm vụ cấp thiết. Với tầm nhìn chiến lược, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm đặt ra yêu cầu xây dựng Hiến pháp. Ngày 20/9/1945, Sắc lệnh số 34-SL được ban hành, thành lập Ủy ban dự thảo Hiến pháp do Người đứng đầu. Dự thảo Hiến pháp sau đó được công bố để Nhân dân tham gia đóng góp ý kiến. Cuộc Tổng tuyển cử ngày 06/01/1946 đã bầu ra Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam độc lập, tạo cơ sở chính trị và pháp lý để cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân thực hiện quyền lập hiến.
Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa I của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sau Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946 tại Nhà hát Lớn Hà Nội. Ảnh tư liệu
Hiến pháp năm 1946 gồm Lời nói đầu, 7 chương và 70 điều, quy định những vấn đề căn bản về chính thể, quyền và nghĩa vụ công dân, tổ chức bộ máy nhà nước, cơ quan tư pháp và sửa đổi Hiến pháp. Dung lượng không lớn nhưng bản Hiến pháp đã thể hiện tư tưởng lập hiến tiến bộ, đặt nền móng cho những nguyên tắc cơ bản của Nhà nước Việt Nam hiện đại. Ngay tại Điều 1, Hiến pháp khẳng định: “Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo”. Đây là sự khẳng định mạnh mẽ về nguồn gốc quyền lực nhà nước, đồng thời xác lập vị trí trung tâm của Nhân dân trong tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước.
Đặc biệt, Lời nói đầu xác định ba nguyên tắc nền tảng: đoàn kết toàn dân, không phân biệt giống nòi, gái trai, giai cấp, tôn giáo; bảo đảm các quyền tự do dân chủ; thực hiện chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của Nhân dân. Những nguyên tắc ấy thể hiện tầm nhìn sâu sắc về sức mạnh đại đoàn kết dân tộc, quyền làm chủ của Nhân dân và yêu cầu xây dựng một nhà nước có năng lực, trách nhiệm. Một trong những điểm tiến bộ nổi bật của Hiến pháp năm 1946 là sự ghi nhận các quyền tự do cơ bản của công dân, trong đó có quyền bình đẳng, tự do ngôn luận, tự do tín ngưỡng, tự do cư trú, đi lại và các quyền bất khả xâm phạm về thân thể, nhà ở, thư tín. Đặc biệt, Điều 9 quy định: “Đàn bà ngang quyền với đàn ông về mọi phương diện”, thể hiện tư tưởng tiến bộ về bình đẳng giới trong bối cảnh xã hội Việt Nam vừa thoát khỏi chế độ thuộc địa, phong kiến.
Những quy định đó không chỉ phản ánh khát vọng về một xã hội dân chủ, công bằng mà còn cho thấy tư duy lập hiến đặt con người, quyền và lợi ích chính đáng của Nhân dân ở vị trí quan trọng. Đây chính là những giá trị cốt lõi được kế thừa, bổ sung và phát triển qua các bản Hiến pháp năm 1959, 1980, 1992 và 2013. Nhìn lại chặng đường 80 năm, có thể khẳng định Hiến pháp năm 1946 không chỉ có ý nghĩa là bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam độc lập, mà còn là kết tinh của tư duy chính trị tiến bộ, bản lĩnh lập hiến và khát vọng xây dựng một quốc gia độc lập, thống nhất, dân chủ, nơi Nhân dân thực sự là chủ thể của quyền lực nhà nước.
Tám mươi năm đã trôi qua, đất nước đã trải qua những chặng đường đấu tranh, xây dựng và phát triển với nhiều thành tựu có ý nghĩa lịch sử. Việt Nam ngày nay đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về hoàn thiện thể chế, đổi mới tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân. Trong tiến trình đó, những giá trị của Hiến pháp năm 1946 tiếp tục đặt ra yêu cầu đối với Quốc hội trong việc nâng cao chất lượng thực hiện các chức năng lập hiến, lập pháp, giám sát tối cao và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước. Mỗi đạo luật, nghị quyết phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, bảo đảm tính đồng bộ, khả thi, đáp ứng yêu cầu phát triển và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân. Hoạt động giám sát cần thực chất, đi đến cùng trách nhiệm, góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn.
Đối với Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng, kế thừa tinh thần ấy trước hết là tiếp tục giữ mối liên hệ chặt chẽ với cử tri và Nhân dân; nâng cao chất lượng tiếp xúc cử tri, tiếp công dân; chủ động nắm bắt thực tiễn, phản ánh trung thực tâm tư, nguyện vọng và những kiến nghị chính đáng của cử tri đến nghị trường Quốc hội. Đồng thời, không ngừng đổi mới hoạt động giám sát, tích cực tham gia xây dựng pháp luật, theo dõi, đôn đốc việc giải quyết kiến nghị của cử tri, bảo đảm các vấn đề được phản ánh có địa chỉ tiếp nhận và được quan tâm giải quyết đến cùng. Trong bối cảnh thành phố Đà Nẵng sau sắp xếp đơn vị hành chính, mở rộng không gian phát triển và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu đối với hoạt động của Đoàn đại biểu Quốc hội ngày càng toàn diện. Điều đó đòi hỏi công tác tham mưu, nghiên cứu, tổng hợp và đề xuất chính sách phải được thực hiện chủ động, chuyên sâu, sát thực tiễn; bảo đảm tiếng nói của cử tri từ cơ sở được phản ánh đầy đủ, kịp thời và có trách nhiệm tại nghị trường Quốc hội.
Các vị ĐBQH thuộc Đoàn ĐBQH đơn vị thành phố Đà Nẵng
Kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội thông qua bản Hiến pháp đầu tiên không chỉ là dịp ôn lại một dấu mốc vẻ vang trong lịch sử dân tộc, mà còn là dịp nhận thức sâu sắc hơn giá trị của tư tưởng lập hiến, tinh thần dân chủ và trách nhiệm trước Nhân dân mà các thế hệ đại biểu Quốc hội đã dày công vun đắp. Hiến pháp năm 1946 mãi là dấu son của nền lập hiến Việt Nam, là biểu tượng của ý chí độc lập, tinh thần đoàn kết và khát vọng xây dựng một nhà nước dân chủ, tiến bộ. Tiếp nối tinh thần lập hiến năm 1946 chính là tiếp tục lấy Nhân dân làm trung tâm, lấy Hiến pháp và pháp luật làm nền tảng, lấy hiệu quả thực hiện các nhiệm vụ chính trị và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân làm thước đo; qua đó góp phần xây dựng Quốc hội ngày càng chuyên nghiệp, hiện đại, dân chủ, pháp quyền, xứng đáng với niềm tin và sự kỳ vọng của cử tri, Nhân dân.