.jpg)
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Nam Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh Nguyễn Hữu Khiếu điều hành phiên chất vấn tại phiên họp thường kỳ tháng 9 của Thường trực HĐND xã. Ảnh: Bình Nguyên
Đây có thể trở thành một giải pháp hữu hiệu giảm sức nặng cho các kỳ họp thường lệ của HĐND, đồng thời giải quyết kịp thời những vấn đề đang diễn ra trong đời sống mà cử tri, nhân dân quan tâm.
Không để giám sát có “độ trễ”
Về bản chất, chất vấn là một hình thức giám sát trực tiếp, trong đó đại biểu HĐND yêu cầu người có trách nhiệm trả lời về những vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của mình; qua đó làm rõ thực trạng, nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp xử lý. Nếu chất vấn tại kỳ họp thường lệ thường gắn với những vấn đề có tính tổng thể, thì chất vấn tại phiên họp Thường trực HĐND giữa hai kỳ họp tạo thêm khả năng phản ứng nhanh trước những vấn đề phát sinh trong quá trình quản lý, điều hành. Đây là điểm có ý nghĩa trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Theo hướng dẫn của Bộ Nội vụ về Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025, riêng HĐND xã được xác định 26 nhóm nhiệm vụ, quyền hạn trong 8 lĩnh vực; ngoài ra còn thực hiện 3 nhóm nhiệm vụ, quyền hạn khác, trong đó có nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp từ Trung ương và chính quyền địa phương cấp tỉnh; nhiệm vụ, quyền hạn chuyển từ HĐND cấp huyện và các nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật. HĐND phường, ngoài các nhiệm vụ của HĐND xã, còn có thêm những nhiệm vụ gắn với quản lý đô thị.
Như vậy, cấp xã đang trở thành một cấp chính quyền trực tiếp quyết định và tổ chức thực hiện nhiều vấn đề sát với đời sống dân cư. Cùng với quyền hạn được mở rộng là yêu cầu kiểm soát quyền lực, kiểm tra việc thực hiện và giám sát trách nhiệm giải trình cũng phải được tăng cường tương ứng. Chất vấn giữa hai kỳ họp vì thế có thêm một ý nghĩa: rút ngắn khoảng cách giữa thời điểm vấn đề phát sinh và thời điểm HĐND thực hiện quyền giám sát.
Nếu một vấn đề về đất đai, trật tự xây dựng, đầu tư, tài sản công, môi trường, an sinh xã hội… phát sinh ngay sau kỳ họp HĐND, chờ đến kỳ họp tiếp theo mới chất vấn có thể làm chậm quá trình xử lý. Chất vấn tại phiên họp Thường trực HĐND giúp vấn đề được đặt ra đúng thời điểm, làm rõ trách nhiệm và yêu cầu giải pháp, thời hạn khắc phục cụ thể. Qua đó, HĐND chủ động, linh hoạt hơn trong thực hiện chức năng giám sát, đồng hành cùng UBND kịp thời tháo gỡ những vấn đề phát sinh từ thực tiễn - Phó Chủ tịch HĐND phường Nam Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh Đặng Thị Lý chia sẻ.
Đó cũng là lý do chất vấn giữa hai kỳ họp HĐND cần được nhìn nhận như một mắt xích trong chu trình giám sát thường xuyên của HĐND.
Chất vấn phải bắt đầu từ cơ sở
Một trong những yêu cầu quan trọng để chất vấn không hình thức là chọn đúng vấn đề. Chất vấn không bắt đầu từ câu hỏi tại hội trường, mà bắt đầu từ việc HĐND nắm được vấn đề ở cơ sở, từ liên hệ với cử tri. Vấn đề gì đang tác động trực tiếp đến người dân, thuộc trách nhiệm quản lý của chính quyền, đã được kiến nghị nhưng chuyển biến chưa rõ - đó mới là những “đầu vào” để hình thành câu hỏi chất vấn có trọng tâm.
Đại biểu Trần Tuấn Anh, HĐND phường 1 (Lâm Đồng) chia sẻ, từ thực tế chất vấn về việc chậm cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: trước khi đặt câu hỏi, ông trực tiếp xuống tổ dân phố gặp người dân, đối chiếu hồ sơ và làm việc với cán bộ chuyên môn. Cách làm ấy cho thấy, một câu hỏi chất vấn ngắn gọn nhưng có sức nặng phải được “lấy” từ thực tiễn, chứ không chỉ từ báo cáo.
Thực tiễn tại phường Nam Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh cho thấy rõ điều đó. Tại phiên chất vấn tháng 9/2026 vừa qua, Thường trực HĐND phường lựa chọn 4 nhóm vấn đề: quản lý, sử dụng và bảo vệ tài sản tại các tiểu công viên; trật tự xây dựng; chỉnh trang đô thị theo phương thức Nhà nước và nhân dân cùng làm; quản lý đất chưa sử dụng, đất công ích và đất dôi dư. Đây đều là những vấn đề có địa chỉ, có đối tượng và có trách nhiệm quản lý cụ thể, được đặt ra từ thực tiễn địa bàn. Từ hiện trạng tiểu công viên, tiến độ các công trình chỉnh trang, vi phạm trật tự xây dựng đến quỹ đất chưa sử dụng, đất dôi dư, câu hỏi chất vấn đều hướng vào thực trạng, trách nhiệm và giải pháp, thay vì dừng ở việc nêu tồn tại. Từ vấn đề ở cơ sở, HĐND thu thập thông tin, xác định trách nhiệm, chuyển thành câu hỏi chất vấn và yêu cầu giải pháp, thời hạn cụ thể. Đó là cách đưa giám sát đến gần đời sống hơn, thay vì chờ vấn đề tích tụ rồi mới đặt ra tại kỳ họp.
Đây cũng là lý do chất vấn giữa hai kỳ họp có thể “giải tỏa sức nặng” cho kỳ họp HĐND. Không phải chuyển việc của kỳ họp sang Thường trực HĐND, mà là tạo thêm một tầng giám sát kịp thời. Những vấn đề phát sinh, cần làm rõ và có thể xử lý ở cấp điều hành được chất vấn, giải trình, đôn đốc sớm; còn những vấn đề lớn, mang tính tổng thể, cần HĐND thảo luận, xem xét, quyết định vẫn được dành cho kỳ họp.